Vị thế của Nam Ossetia

Nam Ossetia là một vùng lãnh thổ ở Nam Cápcadơ, nguyên thuộc Gruzia, nhưng một phần lãnh thổ này đã tuyên bố độc lập thành CH Nam Ossetia trong cuộc xung đột  Gruzia-Ossetia đầu thập niên 1990.

Chính quyền Nam Ossetia bấy lâu nay muốn được công nhận độc lập một cách chính thức sau khi ly khai trong cuộc nội chiến này. Khu vực này đã tự tuyên bố độc lập dù không được bất kỳ quốc gia nào công nhận.

Nga đã đem quân vào khu vực để gìn giữ hoà bình, nhưng Mátxcơva đồng thời cũng ủng hộ những người ly khai.

Người Nam Ossetia tự quản kể từ cuộc đấu tranh đòi độc lập từ Gruzia thời kỳ 1991-1992, sau sự sụp đổ của Liên bang Xôviết.

Người Ossetia thuộc nhóm sắc tộc thiểu số xuất xứ từ vùng đồng bằng của Nga nằm ở phía Nam con sông Don. Người Nam Ossetia muốn cùng chung sống với đồng bào Bắc Ossetia, vốn là nước cộng hoà tự trị thuộc Nga. Tại Nam Osseia, người sắc tộc Gruzia chỉ là thiểu số và chiếm chưa đến 1/3 dân số. Đồng tiền mà họ sử dụng là đồng rúp của Nga chứ không phải đồng lari của Gruzia.

Tổng thống Gruzia Mikhail Saakashvili quyết sẽ đưa Nam Ossetia và một khu vực ly khai khác là Abkhazia nằm dưới sự quản lý toàn diện của Gruzia. Gruzia thậm chí còn bác bỏ cả cái tên Nam Ossetia và thường gọi khu vực này bằng cái tên cổ Samachablo hay Tskhinvali theo tên thủ phủ của vùng.

Gruzia chơi bạc để chứng tỏ sức mạnh?

Trong khi Thủ tướng Nga Vladimir Putin đang ở Bắc Kinh để dự lễ khai mạc Olympic và thế giới đang bị phân tâm ở Trung Quốc, Gruzia có thể đã đặt cược rằng mình có thể tận dụng cơ hội, nhanh chóng chiếm lại quyền kiểm soát ở tỉnh ly khai này.

Nhưng canh bạc có thể sớm đổi lửa: Washington không tán thành trò chơi quyền lực của Gruzia, và chiến dịch phản công của Mátxcơva đã đẩy hai bên vào cuộc chiến mà theo các chuyên gia quân sự thì Gruzia khó có thể dành phần thắng.

Cuộc xung đột có tầm quan trọng chiến lược vì nó thử thách một trong những đồng minh tin cậy nhất của Washington trong cuộc chiến chống khủng bố, với Nga – một cường quốc đang lấy lại sức vóc với nguồn dự trữ năng lượng khổng lồ đang chứng tỏ chỗ đứng vững chắc trên trường quốc tế.

Gruzia có khoảng 2.000 quân ở Iraq, là nước đóng góp quân đội lớn thứ ba cho lực lượng đồng minh, chỉ sau Mỹ và Anh.

Gruzia đang ráo riết vận động gia nhập NATO, một chiến dịch khiến Nga tức giận vì Nga không muốn chứng kiến nước “chư hầu” cũ ngày càng tách khỏi ảnh hưởng của Liên Xô cũ. Nhiều tuần sau đó, Nga tăng cường liên hệ với phe ly khai ở Abkhazia và Nam Ossetia.

Vì NATO và một Thế vận hội Mùa đông?

Một nhà phân tích cho rằng cuộc đột kích ngoài mong đợi của Gruzia bắt nguồn từ lý do là nỗ lực gia nhập NATO của nước này đang vấp phải sự phản đối kiên quyết từ phía Nga.

Tổng thống Gruzia coi việc trở thành một thành viên NATO là mục tiêu chính của ông. Gruzia có mối quan hệ thân thiết với Mỹ và nước này bấy lâu nay cũng củng cố quan hệ với Tây Âu.

Hồi đầu năm nay, NATO đã bác bỏ nỗ lực của Nga đưa ra một “lộ trình” cho thành viên của liên minh này giữa lúc báo động rằng Tổng thống Gruzia Mikhail Saakashvili đang quay lưng lại với tiến trình dân chủ bằng vụ đàn áp cuộc biểu tình của phe đối lập hồi năm ngoái.

Gruzia không chắc chắn nước này cuối cùng sẽ gia nhập, nhưng “động thái của Nga đã đẩy Gruzia vào triết lý sống tự lực - một ý tưởng có thể khiến Gruzi cố giành lại toàn bộ những khu vực ly khai chỉ bằng riêng cách của mình”, nhà phân tích Nicu Popescu thuộc Hội đồng Ngoại giao châu Âu nói.

"Con voi trong căn phòng đằng sau toàn bộ câu chuyện này là triển vọng gia nhập NATO của Gruzia”, ông khẳng định.

Cũng có ý kiến cho rằng Tổng thống Gruzia hy vọng lôi kéo NATO vào cuộc xung đột với Mátxcơva nhằm chính thức hoá liên minh. Nhưng các nhà phân tích nhận định: NATO sẽ không bao giờ tự nhúng mình vào một cuộc đụng độ trực tiếp với đối thủ thời Chiến tranh Lạnh, sau khi đã mất nhiều công để tránh.

Nhà phân tích Popescu còn phỏng đoán rằng thời điểm diễn ra cuộc tấn công - chỉ vài giờ trước lễ khai mạc Olympics Bắc Kinh, có thể là một dấu hiệu từ chính phủ Gruzia. Khu nghỉ mát Sochi của Nga, chỉ cách biên giới khu vực ly khai Abkhazia của Gruzia có vài km, sẽ là nơi diễn ra Thế vận hội mùa Đông 2014.

"Đây có thể là lời ra dấu với Nga rằng Olympics Sochi sẽ không diễn ra theo cách mà Nga muốn nếu không có tiến bộ trong giải quyết vấn đề Abkhazia," ông Popescu nói.

Ngoài vấn đề quan trọng là niềm tự hào dân tộc, đối với Gruzia, Abkhazia còn là hơn một nửa bờ biển Đen của Gruzia và người ta tin rằng nơi đây ẩn giấu một trữ lượng dầu mỏ khổng lồ.

Không còn lựa chọn khác?

Căng thẳng ở Nam Ossetia đã lên đến cao độ từ hôm 1/8 với các cuộc đọ súng lẻ tẻ và đến ngày 8/8 thì thực sự trở thành một cuộc chiến. Nga phản ứng bằng cách triển khai đến khu vực này một loạt xe tăng.

Nam Ossetia đã thấp thỏm chờ đợi nhiều năm nay một “cuộc xung đột bị đóng băng” với những căng thẳng âm ỉ sôi dưới lớp băng lạnh.

Cuộc tấn công chớt ngoáng của Gruzia có thể là hành động tức nước vỡ bờ của một quốc gia cảm thấy rằng không còn sự lựa chọn nào khác khi trong khi ưu thế của Nga đang ngày càng lớn trong khu vực. Hoặc là các phần tử ly khai Nam Ossetia đã một lần nữa kích động Gruzia trong chuỗi những kích động khiến “giọt nước tràn ly”.

Nga giờ đây coi việc can thiệp quân sự là ít hơn việc công nhận độc lập của Nam Osseia.

Nga vẫn luôn nhấn mạnh rằng nước này hành động với vai trò gìn giữ hoà bình ở Nam Ossetia, đồng thời phản bác cáo buộc của Gruzia rằng Mátxcơva cung cấp vũ khí cho quân ly khai. Tuy nhiên, Kremlin cũng tuyên bố sẽ bảo vệ công dân của mình ở Nam Ossetia bởi hơn một nửa trong số công dân Nam Ossetia có hộ chiếu Nga.

Nguyễn Viết