Tổng thống Mỹ (TT) khó có thể hình dung ra bối cảnh không thuận lợi cho chuyến công du cuối cùng của ông trong tư cách ông chủ Nhà Trắng. Tối 13/5 ông Bush đặt chân tới Jerusalem và sáng 14/5 dự lễ kỷ niệm 60 năm ngày thành lập Nhà nước Israel, nhưng niềm vui của ông “ngắn chỉ tày gang” vì khi công du đến Arập Xêút và Ai Cập, ông Bush sẽ chứng kiến các thất bại trong chính sách đối ngoại của Mỹ trong vùng. Tiến trình hoà bình Israel-Palestine đang ở bên bờ đổ vỡ. Chính phủ Libăng hiện thời của ông Fouad Siniora đang phải gồng mình trước các xung đột vũ trang với Hezbollah, phong trào của người Shite được Iran và Syria hậu thuẫn cùng nguy cơ lâm vào một cuộc nội chiến, bầu cử Tổng thống đã phải hoãn lại đến lần thứ 19.

Đây là chuyến công du thứ 2 của TT Mỹ kể từ đầu năm 2008 đến nay. Điều mà ông Bush dễ dàng nhận ra là sau cuộc thương lượng hoà bình giữa Israel và Palestine do ông khởi động lại hồi cuối năm 2007 ở Annapolis, tình hình không tiến triển khả quan hơn. Ngày 13/5, nhật báo Haaretz của Israel đăng bài xã luận nhan đề: “Lẽ ra ông Bush nên ở nhà”, phóng viên Akiva Eldar không ngần ngại viết: “Đây cũng là lần thứ 3 trong vòng 6 tháng, TT Mỹ cho người Palestine cũng như toàn thể thế giới Arập thấy họ đã lãng phí thời gian của mình khi cố gắng thu xếp sự chiếm đóng của Israel một cách hoà bình”.

Hy vọng thấy một thoả thuận hoà bình ra đời trước cuối năm 2008 trước khi rời Nhà Trắng của ông Bush dường như chỉ là ảo tưởng. Những người thân cận của ông Bush tiết lộ, trong chuyến thăm tới Washington tháng 4 vừa qua, Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas đã “nửa đùa nửa thật” phát biểu, các quan điểm thương lượng hiện nay của Israel khác xa với những quan điểm mà TT Bill Clinton đã đề xuất trong các cuộc thương lượng trước đó.

Theo phía Palestine, các nhà thương lượng Israel muốn bảo toàn các khu định cư lớn cho người Do Thái, từ thung lũng Jordani cho đến các vùng phụ cận của Nablus. Các vấn đề liên quan đến Jerusalem dường như đã có lối thoát khi Israel đồng ý với đề nghị trao lại cho Palestine quyền kiểm soát các khu vực có giáo đường và một số khu phố ở ngoại vi Đông Jerusalem. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán đã bị ảnh hưởng xấu từ kế hoạch mở rộng các khu định cư của Israel ở Bờ Tây và bạo lực tại dải Gaza, nơi các vụ bắn rốc két của các phần tử quá khích của Phong trào Hamas kéo theo các chiến dịch quân sự trả đũa của Israel.

Thêm vào đó, cuộc khủng hoảng trên chính trường Israel đã phủ bóng đen lên các cuộc thương lượng. Ông Bush đã phí công khi cố khẳng định Thủ tướng Ehud Olmert là “người trung thực”, bởi các cuộc thăm dò gần đây cho hay, đại đa số người dân Israel hy vọng ông Olmert từ chức, sau khi bị nghi ngờ đã nhận hối lộ của một công ty Mỹ. Cho dù TT Mỹ có khẳng định tiến trình hoà bình Trung Đông không phụ thuộc vào chỉ một người, nhưng nếu ông Olmert buộc phải từ chức, bầu cử trước thời hạn tại Israel sẽ làm gián đoạn các thảo luận hoà bình, cuộc gặp giữa các ông Bush, Olmert và Abbas sẽ không thể diễn ra như ông Bush dự kiến.

Cựu Thủ tướng Anh Tony Blair, phái viên của Bộ tứ tại Trung Đông đã gỡ thế bí cho ông Bush bằng việc lên tiếng yêu cầu các nhà lãnh đạo Israel nhượng bộ. Ngày 13/5, ông Blair đề nghị Israel dỡ bỏ bốn trạm kiểm soát và sắp xếp lại 7 trạm khác để tạo điều kiện đi lại cho người Palestine. Ông Blair cũng cho hay, Israel và Palestine cũng đã đi đến thống nhất thành lập “vùng kinh tế và an ninh” gần Jenin, phía bắc Bờ Tây. Tuy nhiên, ông Blair cũng thừa nhận rằng, thành công không phải là việc đã có được thoả thuận mà ở chỗ thoả thuận đó có trở thành hiện thực tế không. Thủ tướng Israel Ehud Olmert từng nhiều lần khẳng định, chỉ có thành lập một nhà nước Palestine mới đảm bảo cho sự tồn tại về lâu dài của Israel như là một nhà nước Do Thái dân chủ. Nhưng do thiếu cam kết thực sự của Mỹ, viễn cảnh này dường như còn rất xa vời.

Sau khi dự lễ kỷ niệm 60 thành lập Nhà nước Israel, TT Bush sẽ đến thăm pháo đài Do thái cổ Massada, nằm nhô cao trên biển Chết. Cách đây 2.000 năm, khi bị đội quân thập tự chinh La Mã bao vây, những người Do thái không chịu đầu hàng đã tự vẫn tại đây để bảo toàn khí tiết. Có lẽ ông Bush đã gặp khó khăn khi phải đưa ra một lựa chọn vụng đến như thế.

Ngọc Nhàn

Tổng hợp